Initiatieven voor meer biodiversiteit

Er zijn heel veel initiatieven voor het vergroten van de biodiversiteit. Op kleine en op grote schaal. Zo is er het NK Tegelwippen, Stichting Straatboer, de online natuurcursus 'De levende tuin' of de e-learning 'tuiny forest' van de IVN. Ook zijn er diverse samenwerkingen tussen boeren, burgers, bedrijven, waterschappen, overheden en natuurbeschermingsorganisaties en nog veel meer initiatieven. Dat is hartstikke goed en hoe meer, hoe beter.

Ik wil ook graag een plantje bijdragen. Op een laagdrempelige en ongedwongen manier wil ik laten zien dat een beetje zorg om de natuur niet ingewikkeld is en niet groot hoeft te zijn. Begin in je eigen tuin. Als je al had besloten om in jouw tuin planten te vervangen of nieuwe planten te kopen, kies dan bewust. Maak je tuin aantrekkelijk voor vogels, bijen, vlinders en andere insecten. Met z'n allen voor een groenere toekomst!

 

Alle foto's op de site zijn eigen foto's. 

Ontwerp en beplanting: Biodiversiteit in de tuin

Het creëren van een omgeving waarin verschillende soorten planten en dieren kunnen gedijen. Dit leidt tot een gezonder ecosysteem, waarin natuurlijke processen de overhand hebben.

Structuur in de tuin

Je hebt zgn. solitaire vaste planten/basisplanten, structuurplanten en weefplanten. 

Solitaire vaste planten/basisplanten zijn soorten waarvan je slechts enkele exemplaren in de border hoeft te plaatsen om effect te krijgen. Ze zijn opvallend door de vorm, afmeting of bloeiwijze. Ze vullen als het ware de bodem (border) op.  Deze plant je als eerste aan.

Goede basisplanten zijn: vrouwenmantel (Alchemilla), kruipend zenegroen (Ajuga reptans), bosklokje (Campenula nemorosa) en bosanjer (Stachys sylvatica). 

Structuurbepalende planten zijn stevige, meestal hoge planten die  lang in de border aanwezig kunnen blijven. Deze zet je verspreid in groepjes van drie tot zeven planten. Zij vallen op en zorgen gedurende het hele jaar voor beleving. Ze geven structuur aan de border,  ook in de winter zorgen ze voor een wintersilhouet. Je plant ze na de basisplanten.

Goede structuurbepalende planten zijn: zonnehoed (Enchinacea), kornoelje (Cornus), koninginnekruid (Eupatorium), kattekruid (Nepeta) en duizendblad (Achillea). 

De weefplanten nestelen zich tussen andere planten. Ze hebben vaak weinig blad, vallen minder op, maar combineren mooi met andere beplanting. Denk aan luchtige ijle planten die zich door de beplanting heen weven en zo voor verbinding zorgen. Je plaatst ze in kleine groepen.

Goede weefplanten zijn: ijzerhard (Verbena bonariensis), wilde akelei (Aquilegia vulgare), anemoon (Anemone), blauwe knoop (Succisa pratensis) en grote kattenstaart (Lythrum salicaria).

Bloemen door het jaar heen

Je wilt graag een een tuin waar je het hele jaar plezier van hebt. 

Er zijn planten en heesters die wintergroen zijn. Wanneer je jouw tuin kunt inrichten met minimaal 25 % wintergroene soorten, helpt dat al een heleboel. Denk bijv. aan hulst (Ilex), laurierkers (Prunus laurocerasus), de schoenlappersplant (Bergenia cordifolia) en naaldvaren (Polistichum setiferum).  

Veel planten bloeien in het voorjaar en de zomer. Zeker inheemse bloemen. Misschien wil je ook wel planten die in de wintermaanden in bloei staan. 

Winterplanten zijn bijvoorbeeld winterjasmijn (Jasminum nudiflorum), sneeuwbal (Viburnum tinus), verschillende bessenstruiken, schoonvrucht (Calicarpa bodinieri), verschillende roodbladige planten en inheemse grassoorten. 

Dahlia's en komkommerkruid oftewel bernagie (Borago officinalis) zijn planten die tot diep in het najaar bloeien. In december bloeien nog de witbloeiende winterhei of de kerstrozen. De skimmia (Skimmia japonica) is een goede (terras)plant voor het gehele jaar.

Wanneer beplanten?

De herfst is een goede tijd om planten aan te planten. De grond is nog warm van de zomer (fijn voor de wortels) en de lucht is wat koeler (minder kans op uitdroging boven de grond). Ook valt er in de herfst vaak meer regen. Omdat planten die net zijn aangeplant water nodig hebben om goed te wortelen, hoef je minder te sproeien. 

Meestal wil je echter graag in het voorjaar met de tuin bezig en nieuwe planten aanplanten. Plant dan de planten die wat gevoeliger zijn voor kou. Planten in een pot kunnen het hele jaar door. 

Natuurlijke bestrijders

Door de juiste planten te kiezen, trek je natuurlijke vijanden aan die plagen op een natuurlijke manier helpen te bestrijden. Of het zijn juist planten waar de plaagdieren niet zo van houden. Dit vermindert de noodzaak voor chemische bestrijdingsmiddelen en bevordert een gezonde tuin. 

 

Planten en mieren

Mieren zijn nuttige beestjes. Ze vangen insecten en ruimen dode insecten op. Ook zijn ze belangrijk in het ecosysteem.

Ze zijn alleen met veel. Wil je liever minder mieren of niet op een bepaalde plek? 

Natuurlijk bestrijden: 

Mieren houden niet van de volgende planten:

  • goudsbloemen (Calendula officinalis)
  • chrysanten (Chrysanthemum)
  • oost-indische kers (Tropaeolum majus)
  • pepermunt (Mentha)
  • lavendel (Lavendula augustifolia)
  • rozemarijn (Salvia rosmarinus)
  • citroenmelisse (Melissa officinalis)
  • bieslook (Allium schoenoprasum)
  • boerenwormkruid (Tanacetum vulgare)
  • afrikaantjes (Tagetes)

Verder eten vogels en andere insecten mieren. Dus ook hier biedt een biodiverse tuin een voordeel. 

Planten en bladluis

Op de foto hiernaast zie je mijn vlinderstruik (Buddleja davidii) met veel luis boven in de stengels. 

Als je bladluis hebt, dan zit de luis vaak boven in de stengels of onder de bladeren. Bladluizen houden van droog en warm weer en bij warm weer planten ze zich snel voort.

Sommige planten trekken sneller luizen aan. Dat is de vlinderstruik, maar bv. ook de linde, de appelboom, de oost-indische kers of de roos. Je kan deze planten gebruiken als 'afleider' zodat de luizen niet op de andere planten gaan zitten. 

Natuurlijke bestrijding: 

In principe is het hebben van bladluizen niet heel erg. Tenzij het een plaag wordt of je de luizen gewoon liever niet wilt zien. Dan kan je met een waterstraal de luizen eraf spoelen. Wat je ook kan doen is het aantrekken van natuurlijke vijanden. Dat is het lieveheersbeestje. Lieveheersbeestjes eten veel luizen. 

Je trekt lieveheersbeestjes aan door planten te hebben met veel nectar. Nectarplanten zijn bijvoorbeeld kattenkruid (Nepeta), fuchsia (Fuchsia magellanica),  lavendel (Lavendula angustifolia), slangenkruid (Echium vulgare) en wilde marjolein (Origanum vulgare). 

Kies ook voor planten waar je de zaaddozen in de winter kunt laten staan (dat is namelijk een mooie overwinteringsplaats). 

Er zijn planten met een geur waar de bladluis niet zo van houdt. Bijvoorbeeld goudsbloemen (Calendula officinalis) en knoflook (Allium sativum). 

Zorg in ieder geval voor variatie in de tuin als het gaat om beplanting (planten met nectar, geurende kruiden) en zorg ervoor dat je tuin niet te netjes is. Dan zijn er voldoende schuilplekken voor lieveheersbeestjes en andere nuttige insecten. 

planten en muggen

Muggen zijn vaak niet de insecten die je graag om je heen hebt.

Muggen kunnen heel goed ruiken. Door een aantal flink geurende planten op jouw terras te plaatsen of nabij, ruiken ze jou minder goed. Zo zorgen de muggen voor minder overlast.

Planten die je helpen tegen muggen zijn bijvoorbeeld:

  • kattenkruid (Nepeta)
  • lavendel (Lavendula angustifolia)
  • basilicum (Ocimum basilicum)
  • citroentijm (Thymus citriodorus)
  • rozemarijn (Salvia rosmarinus)
  • munt (Menthe)
  • afrikaantjes (Tagetes). 

Wil je een handje geholpen worden om minder muggen in de tuin te hebben? Zorg dan dat er vleermuizen in de buurt zijn. Zij eten graag muggen. 

Planten en slakken

Slakken zijn nuttige dieren. Het zijn grote opruimers in jouw tuin. Wat ze opeten, zetten ze om in voor planten en dieren opneembaar voedsel. 

Maar soms heb je een plaag. Dan wil je graag minder slakken. Ze eten namelijk ook van de jonge kiemplantjes en van de vaste planten. Denk aan de meeste hosta's. Zeker als het veel heeft geregend en het wemelt van de slakken, zijn jouw planten niet veilig.  

Planten waar slakken niet van houden hebben vaak wat dikker en steviger blad. Planten die sterk geuren en/of giftig blad of sap hebben, laten ze ook links liggen. Heb je veel last van slakken, denk dan eens aan onderstaande planten: 

  • Vrouwenmantel (Alchemilla mollis)
  • Duizendknoop (Achillea)
  • Vetkruid (Sedum)
  • Ereprijs (Veronica)
  • Wilde akelei (Aquilegia vulgare)
  • Schoenlappersplant (Bergenia cordifolia)
  • Maagdenpalm (Vinca)
  • Winterharde geraniums
  • Monnikskap (Aconitum)
  • Vingerhoedskruid (Digitalis)
  • Wolfsmelk (Euphorbia)
  • Munt (Mentha)
  • Rozemarijn (Salvia rosmarinus)
  • Bieslook (Allium schoenoprasum)
  • Tijm (Thymus)
  • Siergrassen.

Vogels (o.a. merels), padden en egels eten slakken. Kevers eten de slakkeneitjes. Ook hier geldt dus weer dat een goede balans in de tuin gewenst is. Zorg voor schuilplekjes, nestgelegenheid en water voor vogels. Zorg voor een vijver in de tuin en zorg ervoor dat egels in jouw tuin kunnen komen. Dat kan als je een groene grensafscheiding hebt met de buren. Heb je een schutting, zorg dan voor een egeldeurtje. 

Onderhoudsvriendelijkheid en biodiversiteit hand in hand

Het hebben van de juiste planten is niet alleen mooi en goed voor de biodiversiteit, maar is ook nog eens onderhoudsvriendelijker. Hoe mooi is dat? 

Hoe zit het met onkruid?

Onkruid is het plantje dat voor jou niet op de juiste plek staat en vaak door de tuin 'loopt'. Ze hebben uitlopers waardoor ze zich snel kunnen vermenigvuldigen.

Dat is soms heel vervelend. Gebruik in ieder geval geen gif. Daarmee dood je niet alleen het plantje, maar het gif komt ook in het grondwater terecht. En daarmee ook in de nectar van bloemen en planten dat door de bestuivers wordt bezocht.

Ga niet schoffelen. Daarmee verplaats je vaak alleen maar de uitlopers. Je kan wel de plant vermoeien door het steeds uit de grond te trekken.  

Niet alles dat onkruid wordt genoemd, hoef je weg te halen. Er zitten hele mooie nuttige planten bij.  

Zo heb ik kruipend zenegroen (ajuga reptans) in mijn voortuin. Heel bewust. Ze hebben mooie kleine paarse aren en het is een goede bodembedekker. Voor sommigen is dit plantje echter onkruid. 

Dat geldt ook voor de brandnetel. Heb je ergens een plekje in de tuin waar je niet vaak komt en waar het wel een beetje wild mag groeien? Laat de brandnetel dan staan. Brandnetel is een hele goede plant voor de biodiversiteit. 

De paardenbloem is een belangrijke voedselbron voor veel insecten omdat de bloem vroeg in het jaar al bloeit. De bestuivers maken hier dan ook veel gebruik van. 

Planten die bijdragen aan de biodiversiteit

Even een open deur. In ieder geval inheemse planten. Maak daarnaast de keuze voor zoveel mogelijk vaste planten. 

Er zijn heel veel planten, heesters en bomen die bijdragen aan de biodiversiteit. Voordat je een keuze maakt, kijk dan of ze positief bijdragen aan onze bijen, insecten, vlinders. Kijk bijvoorbeeld eens op www.bijenstichting.nl of www.vlinderstichting.nl. 

De (wisselende) weeromstandigheden

Toenemende droogte 

  • Probeer regenwater wat langer vast te houden. Een regenton helpt natuurlijk.
  • Hoogteverschil aanbrengen in de tuin kan ook, je laat het water dan van hoog naar laag stromen zodat het niet gelijk in de grond wegzakt.
  • Laat (natte) bladeren liggen. Zij zorgen ervoor dat de bodem langer vochtig blijft.  
  • Plant inheemse soorten. Zij kunnen over het algemeen beter tegen de droogte. Je hoeft dus minder te sproeien. 

Hevige regenval

  • Plant inheemse soorten. Die kunnen vaak goed tegen een flinke regenbui. 
  • Zorg voor meer groen en minder tegels of kies voor waterdoorlatende verharding.

Voorbeelden 

Een 'groene' voortuin. De eigenaar heeft een tuin wat ligt op het oosten en er is veel schaduw. De beplanting slaat niet aan. Het was niet de bedoeling om de indeling van de voortuin aan te passen. Ook de hagen, taxus en de leibomen moesten blijven staan. Het was vooral de bedoeling om meer vaste planten in de border te hebben die ook blijven. Bij meerdere planten was dit al mislukt.  Ik heb een voorstel gemaakt voor beplanting waarbij er meer groene bedekking is. We zijn nog bezig. Hieronder de foto's voor: 

Ontwerp voortuin. De eigenaar is niet echt een liefhebber van tuinieren. De voortuin zag er al tijden kaal uit met hier en daar een verdwaalde plant. Ik mocht een ontwerp maken voor een onderhoudsvriendelijke tuin waarbij zij een aantal specifieke eisen hadden die ze graag in hun voortuin wilden zien (zoals twee bolcatalpa's en ruimte voor een beeld). In het voorjaar wordt gestart met de uitvoering. Foto's volgen. 

Ontwerp onderhoudsvriendelijke achtertuin. De eigenaar wil graag minder beplanting en een vak met kunstgras zodat de hond daar lekker op kan liggen. Ik heb in mijn ontwerp ervoor gekozen om het kunstgras te 'omarmen' en dit het centrale deel van de tuin te maken. Daarnaast 2 smalle plantenvakken en deze deels gevuld met inheemse planten. Om meer groen te ervaren ook 2 wintergroene laagstambomen (alternatief: wintergroene struiken) waar je vanuit de keuken en woonkamer zicht op hebt. Verder trellisschermen naast de afvalbakken. Dan zie je deze ook niet meer vanuit het keukenraam. En de wallblocks kunnen mooi hergebruikt worden om achter in de tuin 2 plantenbakken waar siergras in komt te maken met een zitje ertussen. Hier komt in het vroege voorjaar de ochtendzon en daar drinkt de eigenaar dan graag een kopje koffie. Tegen de schuttingen komen klimplanten. 

Hieronder zie je links een foto met de oorspronkelijke staat van de tuin. Daarnaast foto's van de tuin in opbouw. De tuin is nog niet helemaal af. Zo komt er nog groen tegen de schuttingen, tegen de trellisschermen en in de plantenbak achter. Een foto van het eindresultaat volgt nog. De hond is al wel heel blij!

Beplanting border. De eigenaar is niet tevreden over de beplanting in de border.  Ik heb een beplantingsplan gemaakt waarbij ik bestaande planten heb gecombineerd met inheemse planten. Op de eerste foto zijn al planten gepoot op basis van het beplantingsplan. Bijvoorbeeld de stekjes kruisdistel (eryngium alpinum 'Blue star') en slangenbaard/zwart gras (ophiopogon planiscapus 'nigrescens). Op de tweede foto zijn de planten in de border al flink gegroeid. 

Ontwerp en beplanting hoek van de tuin. De eigenaar wil de vlonder verwijderen. De vlonders zijn oud en versleten, glad bij regen en het was ook geen fijne plek om te zitten. Ik heb voorgesteld om van die hoek een zichtbaar vak te maken met vaste beplanting. Geranium, purperklokje (heuchera), vingerhoedskruid (digitalis purpurea) en lievevrouwebedstro (galium odoratum). Het vak is vergroot. In het midden is een pad met houtschilfers aangelegd. Tegen de schutting is clematis geplant. In het vak  eveneens een vogelvoederplek. Er is voldoende beschutting en veiligheid voor de vogels omdat er naast het vak twee treurberken staan. Vanuit het terras liggen drie staptegels in het gras richting het paadje.

De schutting loopt aan beide kanten van de tuin over in een haag, waardoor egels de tuin gemakkelijk in en uit kunnen lopen.  

Geïnspireerd?

Klaar om de biodiversiteit in jouw tuin te verhogen met de juiste beplanting? Of wil je een onderhoudsvriendelijk ontwerp? Fijn! Je kan altijd contact met mij leggen, ik kan met je mee denken. 

Maak jouw eigen website met JouwWeb